Studie en evolutie op de geboorten (= dopen) te St-Amands vanaf de eerste inschrijvingen in het jaar 1614 tot het jaar 1714.

 

 

 

 

 

 

De eerste inschrijvingen in de kerkelijke registers te Sint-Amands beginnen in het jaar 1614 volgens een Pauselijke Bul, dit is een op perkament geschreven oorkonde of  wet-tekst en door de Paus met zijn zegel voorzien.Meestal van belangrijke inhoud en voorschriften door de Paus ondertekend.

Op de vierentwintigste zitting van het Concilie van Trente,11 november 1563, werden de eerste richtlijnen vastgelegd voor het systematisch bijhouden van de parochieregisters door de parochiegeestelijkheid. Die werd nu immers verplicht alle dopen en huwelijken op hun parochie te registreren. Daarbij werd ook bepaald welke gegevens zeker moesten opgenomen worden.

 

De achterliggende reden voor deze registratie was "incestueuze" huwelijken te vermijden. Daartoe bepaalde de kerkelijke overheid regels met betrekking tot de graad van verwantschap.

Verloofden die te "nauw" verwant waren, mochten niet huwen, tenzij met uitdrukkelijke toestemming van de Bisschop of  de Paus. Om die verwantschap te kunnen nagaan, moest een controlemechanisme uitgedacht worden. Dat werd dus gevonden in de vorm van deze parochieregisters.

 

De besluiten van het Concilie van Trente werden in een Pauselijke bulle opgelegd, (een bulle is niets anders dan voorschriften die opgelegd worden aan de kerkelijke geestelijken) en wereldkundig gemaakt op 26 januari 1564 en werd op 11 juli 1565 in de Nederlanden officieel aanvaard.

Deze voorschriften werden wel niet meteen opgevolgd.

 

Maar met de regering van de Aartshertogen Albrecht en Isabella 1598-1621 verbeterde de situatie in de Zuidelijke Nederlanden, waardoor men de kerkelijke beschikkingen beter begon na te leven. Toch moesten zowel de wereldlijke als kerkelijke overheid nieuwe besluiten uitvaardigen.

In het artikel 20 van het Eeuwig Edict van Albrecht en Isabella werd besloten dat de wethouders van iedere parochie twee dubbels van de parochieregisters moesten opmaken : één voor de eigen schepenbank en één bestemd voor de griffie van de rechtbank.

 

De kerkelijke overheid vaardigde ook in 1614 het Rituale Romanum uit, waarin nu ook het bijhouden van de begrafenissen werd opgelegd dat tijdens het Concilie van Trente achterwege was gebleven. In Sint-Amands beginnen deze inschrijvingen in 1614 maar zijn zeer karig en is in feite een opsomming van de namen van de overledenen en de data, maar meestal zonder enige andere vermelding zoals ouderdom of afstamming.

 

In Sint-Amands beginnen de doopregisters vanaf  1614 maar de inschrijvingen zijn karig en moeilijk leesbaar.

Van 1614 tot 1626 schrijft de pastoor de dopen in het register altijd op dezelfde manier en ondertekent nooit de akte met zijn naam.

 

Als voorbeeld :  1615, xvi april

Baptisatus (baptisata) natus (nata) est filius Romani de Smet et Catharina Abolooys nomine Joannes.Suceptor est Joannes de Smet Suceptrix est vidua martinus van kerckhove.(baptisatus, natus,voor een jongen, baptisata, nata,voor een meisje).

 

Vertaling :  1615, 16 april

Gedoopt geboren is zoon van Romanus de Smet en Catharina Abolooys genaamd Joannes. Doopheffer is Joannes de Smet. Doophefster is de weduwe van martinus van kerckhove.

 

Vanaf  1626 worden de inschrijvingen beter verzorgd en de pastoor schrijft nu, als voorbeeld :

1626, 31 augustus.Geboren is Egidius matthys.Gedoopt 2 september, zoon van Andreas en catharina Stels.Doopheffers Egidius Peeters en Joanna Lemmens.

 

In deze vorm blijven de inschrijvingen genoteerd tot het jaar 1635.

 

Parochieregisters bevatten geen geboorteakten maar doopakten.Meestal werden de kinderen zo vlug mogelijk en binnen de drie dagen na de geboorte gedoopt maar dikwijls en meestal nog dezelfde dag.Vermoedelijk werden ook niet alle kinderen gedoopt.

Het moest vlug gebeuren want ongedoopte kinderen gingen naar het vagevuur.Wanneer een kind gedoopt is “sub conditione”, een nooddoop, vreesde men voor het leven van de boreling.Een nooddoop werd meestal uitgevoerd door de vroedvrouw of de chirurgijn. Men vindt daarna meestal de naam van het kind in het begraafregister.

 

De pastoor noteerde het jaar en de datum.Dan volgt de naam van het kind en vermeld hij de naam van de vader en de moeder, en of  ze gehuwd zijn.

Hij vermeld soms het tijdstip van geboorte maar alles in het Latijn, hodie = vandaag, heri = gisteren, hac nocte = deze nacht, eergisteren = nudius tertius.Dan volgden de namen van de getuigen, de peter en de meter.

De doopakte werd altijd onderschreven door de pastoor of de onderpastoor.Volgens het geschrift,schreef (vermoedelijk) ook de koster de doopakte in het register en de pastoor ondertekende de akte.Dit gebeurde niet altijd.Zo schrijft de pastoor tussen 1614 en 1634 nooit zijn naam onder de akten.

Maar in het prille begin van de parochieregisters is er weinig informatie ingeschreven.Het duurt nog een hele tijd vooraleer er eindelijk alle informatie wordt weergegeven.Kinderen die doodgeboren werden, worden maar voor het eerst vermeld in het jaar 1644, terwijl de kindersterfte toch wel hoog was.Die inschrijving was dan wel een initiatief van de pastoor want dit waren ze niet verplicht te doen.

Het register van de dopen (geboorten) is tamelijk goed bijgehouden.Behalve in de beginperiode, maar in het algemeen goed.Getuigen (doopheffers) zijn altijd vermeld en soms geeft de pastoor wat extra gegevens, zoals de afkomst (ex) en de leeftijd van de personen die hij vermeld

 

Soms schrijft de pastoor in het register eigenaardigheden die niets met het dopen/huwelijken/begraven te maken hebben, en wat ik toevallig ontdekte. Ik geef de tekst weer zoals hij geschreven werd in het begraafregister van 1723-1766.Een transcriptie is niet nodig want de tekst is goed lees- en verstaanbaar.

 middel tegen de slappigheyd van het gezicht  

neemt ontrent de grootte van een ert / wat koperroot gedaen in een flesch met 2 oncen water/ draegt die flesch met u / en vrijft de oogen 20 mael per dag als gy kont / gy zult verwondert staen over het uytwerck.

 om de vliegen te verjaegen

neemt eenen halven caffe lepel zwarten Su...(?) gemaelen / eenen caffe lepel bruyn frans suyker en eenen goeden lepel zeem van melk.

 

 

             Jaar

     Geboren

   (= gedoopt)

Man

Vrouw

Doodgeboren

(inbegrepen)

M=man - V=vrouw

Onwettig inbegrepen

M= man     V=vrouw

1614

10

4

6

 

 

1615

31

13

18

 

 

1616

18

8

10

 

 

1617

31

13

18

 

 

1618

20

10

10

 

 

1619

24

13

11

 

 

1620

27

12

15

 

 

1621

22

16

6

 

 

1622

38

12

26

 

 

1623

33

18

15

 

 

1624

33

21

12

 

 

1625

38

22

16

 

 

1626

32

18

14

 

 

1627

30

12

18

 

 

1628

44

29

15

 

 

1629

41

25

16

 

 

1630

33

21

12

 

 

1631

36

23

13

 

 

1632

31

18

13

 

 

1633

40

19

21

 

 

1634

30

15

15

 

 

1635

37

13

24

 

 

1636

36

15

21

 

 

1637

31

15

16

 

 

1638

32

13

19

 

 

1639

32

16

16

 

 

1640

28

15

13

 

 

1641

35

10

25

 

 

1642

26

13

13

 

 

1643

33

17

16

 

 

1644

30

14

16

1 m -

1 m

1645

31

15

16

 

 

1646

21

11

10

 

 

1647

28

11

17

 

 

1648

36

21

15

 

 

1649

27

13

14

 

2  v

1650

27

12

15

 

1 m

1651

32

20

12

 

 

1652

30

14

16

 

 

1653

30

10

20

 

 

1654

32

14

18

 

 

1655

37

17

20

 

1 v

1656

39

20

19

 

 

1657

43

18

25

 

 

1658

26

11

15

 

 

1659

43

21

22

 

 

1660

49

25

24

 

1 m

1661

43

20

23

 

 

1662

44

22

22

 

 

1663

45

25

20

 

 

1664

51

25

26

 

1 m

1665

52

31

21

 

1 m

1666

51

25

26

 

 

1667

48

24

24

 

 

1668

45

19

26

 

 

1669

52

22

30

 

1 m - 4 v

1670

57

31

26

 

 

1671

61

34

27

 

1 m

1672

58

23

35

 

 

1673

56

31

25

 

 

1674

57

28

29

 

1 v -vondeling

1675

47

25

22

 

 

1676

56

29

27

 

 

1677

51

23

28

 

 

1678

47

27

20

 

 

1679

46

16

30

 

 

1680

59

26

33

 

 

1681

60

29

31

 

 

1682

61

27

34

 

 

1683

53

28

25

 

 

1684

52

32

20

 

 

1685

55

28

27

 

 

1686

52

29

33

 

1 m

1687

58

22

36

 

 

1688

56

26

30

 

 

1689

51

23

28

 

 

1690

71

29

42

 

1 v

1691

39

21

18

 

 

1692

62

30

32

 

1 v

1693

54

30

24

 

 

1694

49

23

26

 

1 m

1695

73

40

33

 

 

1696

69

39

30

 

 

1697

60

34

26

 

 

1698

51

31

20

 

1 vondeling-

1 m-gewettigd

1699

63

34

29

 

 

1700

55

28

27

 

1 m

1701

71

40

31

 

1 m

1702

62

34

28

 

1 m

1703

57

22

35

 

 

1704

56

24

32

 

 

1705

60

40

20

 

 

1706

59

29

30

 

 

1707

57

33

24

 

1 m

1708

69

33

36

 

 

1709

49

29

20

 

 

1710

56

31

25

 

 

1711

59

30

29

 

 

1712

67

32

35

 

 

1713

51

24

27

 

 

1714

65

29

36

 

1 v

Terug naar de startpagina

Bron, VANGRASDORFF Stanny, Algemeen Rijksarchief  Brussel, kerkelijk archief Sint-Amands, doopregisters.