Sint-Amands in 1914

 

1914. In de meisjesschool was een "ambulancie" opgericht om gewonde soldaten te verzorgen door de Zusters van St-Vincentius a Paulo die te Sint-Amands in het rusthuis en in de meisjesschool werkten.Er werden ook overlijdens genoteerd van militairen die gewond werden of sneuvelden in onze omgeving, o.a.tijdens de Slag om Buggenhout, (de derde uitval uit Antwerpen), op 26-27 september 1914 (de gevechten die op 26 en 27 september plaats hadden in Lebbeke, Buggenhout en Buggenhout-Opstal  en Opwijk eindigden met de terugtrekking van de Belgische eenheden die hierop stellingen achter de verhoogde berm van de spoorlijn Mechelen-Dendermonde in gingen nemen) en de Slag om Opdorp op 29 september 1914. Op zaterdag 5 september drongen de eerste Duitse soldaten Sint-Amands binnen.De dag daarna kwam het tot een treffen tusen twee Belgische Jagers te Paard die op verkenning waren en Duitse soldaten, waarbij de Belgische soldaat Baeckelandt van het Tweede Regiment Jagers te Paard dodelijk gewond werd en afgemaakt met de bajonet. Omstreeks 7 uur bezetten een 30-tal Duitsers het dorp.Op 29 september bracht men méér dan honderd gewonden uit de Slag van Buggenhoutbos naar de "ambulancie" in de meisjesschool en het (gods)gasthuis in de Hekkestraat, en wordt ook Sint-Amands 's avonds ingenomen door het Duits Leger.

 

In de "ambulancie" (gasthuis in de Borgstraat en Hekkestraat,meisjesschool) werden volgende militairen verzorgd die er overleden :

 

Duyckers Eugène Désiré, Kapitein, bevelhebber 5de Regiment Artillerie, overleden op 27 september 1914 in de meisjesschool in de Borgstraat. Geboren te Gent op 14 augustus 1873 als zoon van wijlen Jacques Adolphe en van Mathilde Caroline De Doncker.Hij was gehuwd met Laure Cesarine Theodora Rabau, 32 jaar oud, wonende te Gent.(+akte 28)

 

De Lepeleer Camille, soldaat bij het Tweede Regiment Jagers te Voet, overleden op 27 september 1914 in de meisjesschool in de Borgstraat.Geboren op 12 juni 1887 te Nieuwerkerken als zoon van August en van Henrica De Cooman, beiden aldaar overleden. Hij was gehuwd met Emilia Virginia Muylaerdt wonende te Nieuwerkerken.(+akte 29).Begraven te Willebroek.

 

Mus Franciscus Leopoldus, soldaat bij het een en twintigste Linieregiment, overleden op 27 september 1914 in de meisjesschool in de Borgstraat.Geboren te Wilskerke op 12.12.1888 als zoon van Karolus Ludovicus wonende te Oostende, en van Ludovica Rosalia Taak aldaar overleden. Hij was gehuwd met Irma Maria Van bossch wonende te Eerneghem.(+akte 30)

 

Een onbekende soldaat van het Tweede Regiment Jagers te Voet, overleden op 27 september 1914 in de meisjesschool in de Borgstraat. Ongeveer dertig jaar oud en dragende geen enkel herkenningsteken.(+akte 31)

 

Een onbekende soldaat van het Tweede Regiment Jagers te Voet, overleden op 27 september 1914 in de meisjesschool in de Borgstraat. Ongeveer 30 jaar oud en waarvan de Kapot de volgende cijfers droeg : A 3/2 58834, zonder verdere inlichtingen.(+akte 32)

 

Picueur Jozef Emmanuel, soldaat bij het Eerste Regiment Grenadiers, overleden op 5 oktober 1914. Geboren te Steendorp op 30 augustus 1893 als zoon van Franciscus Cassimirus en van Maria Justina Van Hove.Uittreksel van het vonnis van de rechtbank te Mechelen op 7 april 1921 omdat het overlijden niet ingeschreven was in de overlijdingsregisters te Sint-Amands.(+akte 11/1921). Er is geen vermelding van de plaats van overlijden. Sneuvelde vermoedelijk bij een latere actie van het 1ste Regiment Grenadiers, namelijk een beperkt offensief richting Buggenhout en Baasrode van uit Bornem, dat ten noorden van Sint-Amands en te Mariekerke vastliep.(Grafzerk op militair kerkhof te Willebroek, graf nummer 169)

 

Baeckelandt August Richard, overleden te Sint-Amands in de Winkelstraat, omgeving station, op 6 september 1914 omstreeks 6 uur s'morgends.Soldaat bij het Tweede Regiment Jagers te Paard. Tijdens een verkenning te Sint-Amands (vermoedelijk van uit de omgeving Londerzeel) werd hij dodelijk gewond en met de bajonet afgemaakt door Duitse soldaten.(getuigen waren : Constant Aga, bediende van den ijzeren weg, 28 jaar oud, en Petrus De Decker, 47 jaar oud, grafmaker) Geboren te Deerlijk op 10 november 1892, ongehuwde zoon van Louis Napoleon en van Marie Louise Hellebuyck. Hij was gehuisvest te Wattrelos in Frankrijk (Sint-Amands +akte 37/1915 en herinschrijving op 29-9-1922 +akte 50). (Grafzerk op militair kerkhof te Willebroek, graf nummer 198, info Dirk de Bruyn, Hoboken).

 

 

Jongens uit Sint-Amands, hier geboren of hier wonende, die hun leven lieten tijdens de eerste wereldoorlog.

 

In totaal werden er te Sint-Amands 145 mannen opgeroepen om soldaat te worden.Verschillende keerden niet terug.

 

Bogaert Jean Baptist, woont in Sint-Amands, geboren te Buggenhout op 21 juni 1889 als zoon van Alois en van Octavie De Hauwere.Gesneuveld op 5 mei 1915 om 9 uur s' morgends te Saint-Lunaire (+akte St-Amands 32/1920), (volgens het doodsprentje te Saint Briac) begraven te Sainte Anne-d’Auray, Morbihan (Frankrijk), graf B-09-10. Soldaat bij het Eerste Linieregiment, stamnummer 56328. Hij was gehuwd met Clementine Van Steen (volgens +akte St-Amands 32/1920), volgens doodsprentje met Clementine Van Hoey. Het juiste is, dat hij gehuwd is te St-Amands op 5 juli1913 (x-akte 11) met Clementina Ludovica Van Hoey, dochter van Petrus Franciscus en van Barbara Amandina Hiel die daarna als weduwe hertrouwt met Franciscus Van Steen en vandaar vermoedelijk de verwarring. Verbeterde akte te Sint-Amands op18-8-1922, + akte nummer 47.

 

De Graef Josephus Martinus, woont in Sint-Amands, geboren te Moerzeke op 20 december 1887 als zoon van Florentius en van Maria Josephina Aubroeck. Gesneuveld op 12 mei 1915 te Alveringem, begraven te Oeren. Hij was gehuwd met Sophia Henrica Steuns.Eind november 1907 neemt hij vrijwillig dienst (document getekend te Dendermonde) en op 07 december 1907 is hij aanwezig in de kazerne van het 2de Jagers te Voet te Bergen (Mons), waar hij een formulier tekent dat zijn medische geschiktheid bevestigt.Zijn dossier overlijden vermeld : 1° Section d'Hospitalisation.Certificat de deces... entré au dit établissement le 12 mai 1915, y est décédé le 12 mai 1915 a 9h30 par suite de blessure de guerre, recue en service commandé à Caeskerke le 12 mai 1915. Fait à Alveringhem Forthem le 12 mai 1915.Een tweede overlijdens-certificaat, opgesteld op 01 juni 1916 vermeld + 12 mai 1915 à Dixmude. Daar staat bij vermeld dat hij begraven is te Alveringem (Inhumé a Alveringhem centre, cimitiere sud de l'eglise n°45).Overlijdingsakte St-Amands 31/1920 overgeschreven akte 95, soldaat 2de klas bij het 2de Jagers te Voet, vierde bataljon, derde compagnie, stamnummer 50105, overleden te Alveringem 12 mei 1915.En opnieuw overgeschreven akte 18/1923 te Sint-Amands.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De Kock Joannes Gerardus, geboren te Sint-Amands op 18 oktober 1884 als zoon van Franciscus Constantinus, geneesheer, en van Maria Philomena Van Houtte. Was geneesheer-scheepsarts. Overleden op 12 november 1916 in Rusland, Archangelsk.

 

De Wilde Joannes Jacobus, geboren te Sint-Amands op 1 juli 1894 als zoon van Franciscus Xaverius en van Angelina Sidonia Van Der Gracht. Soldaat bij het 4de Linieregiment, stamnummer 456. Gesneuveld op 16 augustus 1916 te West-Vleteren (volgens de +akte St-Amands 25/1924 overleden te Boesingen).

 

Lejon Amandus Franciscus, geboren te Sint-Amands op 6 maart 1894 als zoon van Petrus Jacobus en van Maria Josephina De Bondt. Soldaat bij het 17de Linieregiment, stamnummer 1117. Gesneuveld te Moorslede op 29 september 1918 (+akte 14/1924 St-Amands, vonnis van de rechtbank).

 

Maes Carolus Benedictus, geboren te Sint-Amands op 3 december 1888 als zoon van Josephus Franciscus en van Maria Josepha Van Steen.Soldaat bij het 2de Regiment Jagers te Voet, stamnummer 50970.Gesneuveld op 12 september 1914 te Eppegem (+akte St-Amands 26/1925, vonnis van de rechtbank).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ost Ferdinand, woont in Sint-Amands, geboren te Moerzeke op 13 april 1896 als zoon van Domien en van Sophia Van Haezendonck. Soldaat bij de seintroepen. Gesneuveld en overleden te Sint Michiels-Brugge op 29 november 1918 om 8 uur s'morgends in het O.L.Vrouwgesticht (+akte 6/1918 St-Amands en verbetering +akte St-Amands 31/1925).

 

Oste Gustaaf Leonardus, geboren te Sint-Amands op 17 november 1893 als zoon van Amandus Lodewijk en van Philomena Van Evercoren. Soldaat bij het 1ste Regiment Grenadiers, stamnummer 52916. Gesneuveld te Sint-Jacops-Capelle op 12 november 1917 bij de verdediging van het Fort te Knokke en begraven te Hoogstade (+akte St-Amands 27/1925, vonnis vande rechtbank) .

 

Steuns Carolus Ludovicus, woont in Sint-Amands, geboren te Niel op 10 mei 1887 als zoon van Carolus Ludovicus en van Joanna Bracke.Gesneuveld en begraven te Stuyvekenskerke op 23 oktober 1914.Hij was getrouwd met Juliana Zoldermans.

 

Van Assche Albertus Antonius Maria, geboren te Sint-Amands op 12 april 1897 als zoon van Karel (oud-burgemeester) en van Valentina Leirens. Ongehuwd overleden te Sint-Amands op 28 januari 1923 als gevolg van de verwonding opgelopen tijdens de oorlog 14/18 (+akte 8/1923)

 

Van Den Bossche Emiel Jules, geboren te Sint-Amands op 4 maart 1893 als zoon van Petrus Josephus Aloysius en van Boeykens Maria Louisa. Soldaat bij het 12de Linieregiment.Overleden te Rocour bij Luik begin augustus 1914 (+akte 37/1920, vonnis).

 

Van Houwenhove Jean, geboren te Sint-Amands op 11 april 1894 als zoon van Franciscus en van Amelia Verertbrugge.Gesneuveld op 14 juli 1918 te Beveren-ijzer. Soldaat bij het 17de Linieregiment, derde compagnie.

 

Vertongen Lodewijk Victor, geboren te Sint-Amands op 18 januari 1896 als zoon van Adolf en van Paulina Van Kerckhoven. Gesneuveld op 11 januari 1918 te Roeselare-Vierhoekkade (volgens de overlijdingsakte St-Amands 29/1925 te Moorslede, vonnis van de rechtbank). Soldaat bij het 2de Regiment Grenadiers, 11de compagnie, stamnummer 2237.

 

Wielandts Joannes Constantinus, geboren te Sint-Amands op 27 november 1887 als zoon van Alfons en van Leonie Daman. Als soldaat bij het 1ste Carabiniers, stamnummer 53714, verdwenen (vermist) sedert 1 september 1914 in de omgeving van Haacht of Wakkerzele en volgens de +akte St-Amands 28/1924 overleden op 12 september 1914 door vonnis van de rechtbank).

 

Pieters Carolus Ludovicus, geboren te Sint-Amands op 11 december 1887 als zoon van Franciscus en van Maria Mathildis Van Steen.Hij was gehuwd met Joanna Van Der Straeten.Pieters Carolus Ludovicus sneuvelde op 25 juni 1916 en is begraven op de militaire begraafplaats van Hoogstade (Alveringem).

 

Voor de militairen gevallen tijdens de bewegingsoorlog of vermist tijdens de oorlog was vaak geen officiële overlijdensakte opgesteld. Pas na de oorlog werd door de bevoegde rechtbank een vonnis uitgesproken waarna de dode werd erkend als oorlogsslachtoffer. Hierna kon in de burgerlijke stand van de betreffende gemeente of stad een officiële inschrijving volgen.

 

Krijgsgevangen in Duitsland, kamp in Soltau (Luneburgerheide) was Soldaat Arnold Cassimon uit Sint-Amands.Hij behoorde tot het 11de Linieregiment en was opgesloten in barak 14.

In hetzelfde kamp was opgesloten in barak 12, Soldaat De Pooter Pierre uit Sint-Amands.Hij behoorde tot de eenheid Artillerie Forteresse.

 

Bron, STANNY VAN GRASDORFF, Felixarchief  Antwerpen.

 

 

 

Ook onder de burgerbevolking vielen slachtoffers :

 

De Boodt Maria Elisabeth, gedood door een granaatscherf en overleden op 7 oktober 1914 in haar woning op de Heikant, uur onbekend, geboren te Opdorp op 18 april 1834.Zij is weduwe in 1ste huwelijk van Joannes Franciscus Maerevoet en in het 2de van Augustinus Schellekens (+akte 63).

 

Kerremans Carolus Ludovicus, mishandeld door de Duitsen en aan zijn verwondingen overleden op 8 oktober 1914 om 23 uur in zijn woning in de Keten, hier geboren op 12 september 1841, man van Joanna Maria Beullens (+akte 62).

 

Kerremans Edmond, 43 jaar oud, landbouwer, werd begin september 1914 getroffen in zijn voet door een Duits schot tijdens zijn vlucht.Hij werd door Belgische soldaten naar het gasthuis te Puurs overgebracht, nadien naar Antwerpen alwaar hij tengevolge van zijn verwonding is overleden op 7 november 1914 in het Stuivenberggasthuis.Zoon van Carlus Ludovicus en van Joanna Maria Beullens. (+akte 71/1914 en overgeschreven in 1923 akte 24)

 

Lejon Alphonsius, mandenmaker, werd bij de intocht van de Duitsen gevat en met de bajonet afgemaakt. Overleden op 3 oktober 1914 in zijn woning in de Borgstraat, hier geboren op 21 november 1858 als zoon van Matheus en van Maria Josepha Stevens, man van Anna Ludovica Huyck (geboren als Van Grasdorff) (+akte 57). Paul De Leeuw (1911-2005, verwant met Fons Lejon en de familie Van Grasdorff) vertelde mij ooit, dat men in de woning van Alfons Lejon een opschrift vond, op een muur geschreven : "men heeft mij verraden" (Paul kreeg dat ganse verhaal van zijn vader, Jules De Leeuw, ).

 

De Pauw Felix werd door Duitsers doodgeschoten op 30 september 1914 aan de woning van Petrus Vergult in de Bornemstraat te Mariekerke om 20 uur, nadat hij de dieren was gaan voederen bij de vrouw van Philip Joos. Hij was in gezelschap van mevrouw Joos en van een Belgische soldaat.Waarschijnlijk was het schot bedoeld voor deze laatste. De Pauw woonde te Sint-Amands maar is geboren te Buggenhout op 3 juli 1852 en is weduwnaar van Joanna Maria Vermeulen. De +akte nummer 47/1919 werd opgesteld ingevolge een brief van de Procureur des Konings te Mechelen.

 

 

Een veldslag in de omgeving van Sint-Amands.

 

Eén van de belangrijkste en zeker bloedigste veldslagen in onze streek was de slag van Impde op 24 augustus 1914. De ochtend van die dag vertrokken 3 legercolonnes van uit de fortengordel rond Antwerpen (waar het Belgische leger zich had verschanst) naar het zuiden, richting Londerzeel, met de bedoeling om de Duitsers, die in Wolvertem lagen, te verdrijven.

De officiële geschiedenis heeft deze "excursie" altijd als een "verkenning" afgedaan waarbij een groepje Belgische verkenners, verraden door de inwoners van Impde, in een Duitse hinderlaag is gevallen. De waarheid, zo bleek bij ons onderzoek, is echter totaal anders.

24 augustus 1914 vormde namelijk het echte begin van de eerste uitval uit Antwerpen die de volgende dag, ten oosten van het kanaal Brussel-Rupel, door andere eenheden zou worden verder gezet.

Eén van de colonnes van 24 augustus, bestaande uit eenheden van de 16de legerbrigade en met name het 2de regiment jagers te voet, een afdeling artillerie, een compagnie cyclisten en machinegeweren, stond onder aanvoering van kolonel Van Grasdorff. Ze trok via Breendonk naar Westrode en moest de centrale colonne (voor het grootste deel bestaande uit het 3de Regiment Jagers te Voet),die vanuit Londerzeel de Duitsers moest aanvallen, oostelijke dekking geven en een rondtrekkende beweging maken om de Duitsers in Wolvertem in te sluiten.

Zoals steeds in het begin van de oorlog zijn er daarbij nogal wat zaken verkeerd gelopen. Een ongeoefend leger, slechte communicatiemiddelen ... men kan het een klein land niet kwalijk nemen dat het geen grote ervaring in oorlogvoeren heeft.

Terwijl een klein groepje Duitsers vanuit de bossen toekeek werden 5 officieren en 80 soldaten van het 3de jagers (centrale colonne) door de kannonnen en artillerie van hun eigen slecht aansluitende achterhoede neergemaaid.

Op hetzelfde moment stonden de westelijke colonne van kolonel Jaminé (2 compagnies cyclisten en het 2de regiment Jagers te paard in Steenhuffel) en de oostelijke colonne van kolonel Van Grasdorff (die een groep Duitsers uit Nerom had verjaagd) vruchteloos op instructies vanuit de centrale colonne te wachten. Kolonel Jaminé, wiens verkenners een Duitse dreiging vanuit het westen (Buggenhout) rapporteerde, trok zich veel te snel richting forten terug en werd hiervoor door de legerleiding op het matje geroepen.

Kolonel Van Grasdorff daarentegen viel blijkbaar niets te verwijten. De cyclist die met een vraag om versterking naar hem was gestuurd was namelijk in noordwest-Brabant verloren gereden..

Omdat minstens 2 militaire onderzoekscommissies zich met de slag van Impde bezig gehouden hebben, zijn we bij ons onderzoek (vooral dank zij het C.H.D.) zeer veel over de belevenissen van de falende centrale en de westelijke colonnes te weten gekomen.

Over de "avonturen" van de oostelijke colonne van kolonel Van Grasdorff, die zich dus niet moeten verantwoorden heeft, staat in deze dossiers praktisch niets te lezen. Voor de reconstructie van de feiten waren we hier dus hoofdzakelijk op de algemene regimentsgeschiedenissen aangewezen. Deze hebben doorgaans echter andere bedoelingen dan historische acuratesse.

 

Over Kolonel Van Grasdorff,  zie

 

Het verhaal over de slag van Im(p)de-Wolvertem, waar een van mijn voorouders bij betrokken was, is integraal en zeer gedetaileerd te vinden in het boek "1914-1918 in Londerzeel en Noordwest-Brabant" dat sedert kort terug beschikbaar is. Informatie hierover is te vinden op de website "Londerzeel Vroeger" http://users.telenet.be/Londerzeelvroeger/

 

Lees ook : Sint-Amands tijdens de bezetting 1914/1918

 

 

Bronnen  :

Webmaster STANNY VAN GRASDORFF, Sint-Amands, gemeentearchief, resolutieboek Schepencollege 1903-1926

Sint-Amands, gemeentearchief, registers burgerlijke stand, bevolking.

Gemeentearchief  Sint-Amands, dossier verslag der oorlogsgebeurtenissen 1914-1918 te St-Amands (onbekende schrijver)

 

 

 

Bibliografie, Jan Hallez, priester, Geschiedenis van Sint-Amands-op-Schelde, 1938, drukkerij Wils te Sint-Amands. Priester Jan Hallez schrijft o.a. dat hij veel inlichtingen kreeg van de toenmalige pastoor Zjef Van Kerckhoven die de oorlog 14/18 in zijn parochie Sint-Amands meemaakte.

Tijdens mijn opzoekingen heb ik vastgesteld dat de data en gegevens van Jan Hallez overeenstemmen met mijn eigen opzoekingen.

 

 

 

 

 

 

Kerkhof Oeren